Audyt tokenomii i projektowanie modelu tokena przed emisją

Czym jest audyt tokenomii i kiedy go zlecić

Audyt tokenomii to przegląd modelu ekonomicznego tokena: skąd bierze się podaż, kto i kiedy dostaje tokeny, co wytwarza popyt i co stanie się z podażą w obiegu po odblokowaniu kolejnych transz. Sprawdzamy założenia zapisane w white paperze, arkuszu alokacji i smart kontrakcie oraz to, czy są ze sobą zgodne. Wynikiem jest raport z listą ryzyk i rekomendacji, a nie ogólna ocena modelu.

Audyt warto zlecić w trzech momentach. Przed emisją, kiedy model jest gotowy, ale nie trafił jeszcze do kontraktu, bo wtedy zmiany kosztują najmniej. Przed rozmowami z inwestorami lub launchpadem, którzy pytają o harmonogram odblokowań i koncentrację tokenów. Oraz po emisji, kiedy projekt planuje zmiany w modelu, na przykład nowy program stakingu lub spalanie, i chce wiedzieć, jak wpłyną one na obecnych posiadaczy.

Jeśli dopiero planujesz token, zacznij od wpisu jak zaprojektować i wyemitować własny token, a potem wróć tutaj. Projektowanie tokenomii od zera opisujemy niżej.

Co sprawdzamy w audycie tokenomii

Zakres audytu dopasowujemy do projektu, ale stały rdzeń obejmuje sześć obszarów.

• Podaż i emisja – całkowita i początkowa podaż w obiegu, harmonogram emisji, limity oraz to, czy kontrakt pozwala dodrukować tokeny poza modelem.
• Alokacje i vesting – podział na zespół, inwestorów, skarbiec, społeczność i płynność; długość cliffów i okresów odblokowania; moment, w którym na rynek trafia największa transza.
• Utility i popyt – do czego token jest naprawdę potrzebny w produkcie, czy popyt rośnie wraz z użyciem i czy funkcję tokena da się obejść bez niego.
• Mechanizmy inflacji i deflacji – nagrody za staking, spalanie, opłaty protokołu; sprawdzamy, czy bilans emisji i spalania jest policzony, a nie założony.
• Governance – kto decyduje o zmianach w modelu, jak liczone są głosy i czy koncentracja tokenów nie daje jednej grupie kontroli nad skarbcem.
• Zgodność z MiCA – klasyfikacja tokena (użytkowy, ART, EMT, instrument finansowy) oraz to, czy opis tokenomii w white paperze odpowiada wymogom informacyjnym i temu, co faktycznie robi kontrakt.

Każde ryzyko w raporcie ma priorytet, opis skutku i rekomendację zmiany. Ryzyka regulacyjne konsultujemy z zespołem, który prowadzi u nas kwestie prawne i zgodność z regulacjami.

Projektowanie tokenomii od zera

Dla projektów przed emisją projektujemy tokenomię od podstaw. Zaczynamy od produktu i modelu biznesowego, nie od tokena: ustalamy, jaką rolę token ma pełnić (dostęp, płatność, udział w przychodzie, głos w governance) i czy w ogóle jest potrzebny. Dopiero potem budujemy model podaży, alokacji i vestingu oraz dobieramy mechanizmy, które mają podtrzymać popyt w czasie.

Projektowanie tokenomii kończy się dwoma dokumentami. Pierwszy to model w arkuszu: podaż w obiegu w kolejnych miesiącach, odblokowania transz, scenariusze emisji i spalania. Możesz go sam modyfikować i pokazać inwestorom. Drugi to dokument tokenomii gotowy do wklejenia do white papera i pitch decku, spójny z tym, co zostanie później zapisane w kontrakcie. Techniczne wdrożenie modelu prowadzimy w ramach usługi tworzenie tokenów.

Jeśli token ma reprezentować akcje lub prawo do zysku, projekt od początku przygotowujemy jako STO, bo zmienia to zarówno model, jak i obowiązki prawne emitenta.

Audyt smart kontraktów przed ICO

Model tokenomii i kod kontraktu to dwie osobne rzeczy, które muszą się zgadzać. Audyt smart kontraktów przed ICO sprawdza, czy to, co obiecuje white paper, jest tym, co faktycznie robi kontrakt. Zakres obejmuje:

• zgodność kontraktu z tokenomią: całkowita podaż, limity emisji, harmonogram vestingu, adresy alokacji;
• uprawnienia właściciela: funkcje mint, pause, blacklist, zmiana opłat – kto je ma, czy można się ich zrzec lub przekazać je do multisig i czy ich istnienie jest ujawnione w dokumentacji;
• testy na sieci testowej i testy automatyczne przed wdrożeniem na mainnet;
• raport z listą zmian w kontrakcie, które trzeba wprowadzić przed emisją.

Audyt wewnętrzny prowadzimy zgodnie z dobrymi praktykami dla danego standardu (ERC20, BEP20, SPL). Dla projektów, które potrzebują niezależnej oceny, organizujemy audyt zewnętrzny i przygotowujemy kod oraz dokumentację pod jego wymagania.

Platforma do emisji tokenów

Jeśli po audycie lub projekcie tokenomii projekt przechodzi do emisji, potrzebuje narzędzi, które wdrożą model w praktyce. Platforma do emisji tokenów, którą budujemy jako element wdrożenia, obejmuje:

• stronę emisji z informacjami wymaganymi przez white paper i regulamin;
• panel inwestora z integracją portfeli i podglądem przydzielonych tokenów;
• procedury KYC/AML i weryfikację inwestorów zgodnie z wybraną jurysdykcją;
• vesting on-chain, czyli odblokowania transz zapisane w kontrakcie, a nie w obietnicy.

Pełny zakres wdrożenia, od strategii po listing, opisujemy na stronie ICO i IDO. Audyt tokenomii jest jego pierwszym etapem, ale można go zlecić także osobno.

Proces krok po kroku

1. Konsultacja i zebranie materiałów – white paper, arkusz alokacji, kod kontraktu (jeśli istnieje), model biznesowy i plan emisji.
2. Analiza modelu – przegląd podaży, alokacji, utility i mechanizmów; symulacja podaży w obiegu w czasie.
3. Klasyfikacja prawna – ocena, jakim tokenem jest Twój token w rozumieniu MiCA i jakie obowiązki z tego wynikają.
4. Przegląd kontraktu – porównanie kodu z modelem, sprawdzenie uprawnień i testy (dla projektów z gotowym kontraktem).
5. Raport i rekomendacje – omówienie wyników na spotkaniu, lista zmian z priorytetami.
6. Wdrożenie zmian – opcjonalnie poprawki modelu, kontraktu i white papera oraz przygotowanie do emisji.

Na końcu dostajesz: raport audytu z listą ryzyk i rekomendacji, model tokenomii w arkuszu, dokument tokenomii do white papera oraz listę zmian w kontrakcie.

Ile to trwa

Audyt gotowego modelu trwa krócej niż projektowanie od zera, bo pracujemy na istniejących materiałach. Czas zależy przede wszystkim od tego, czy projekt ma kompletny white paper i arkusz alokacji, czy kontrakt jest już napisany i czy audyt obejmuje również kod, ile mechanizmów (staking, spalanie, governance) trzeba zasymulować oraz jak szybko zespół odpowiada na pytania. Przy projektowaniu od zera dochodzą iteracje modelu z założycielami i inwestorami. To one zwykle wydłużają pracę bardziej niż sama analiza. Harmonogram ustalamy na pierwszej konsultacji i aktualizujemy po zebraniu materiałów.

Od czego zależy cena

Wycenę przygotowujemy indywidualnie po konsultacji. Wpływ na nią mają: zakres (sam audyt tokenomii, audyt z przeglądem kontraktu albo projektowanie od zera), złożoność modelu i liczba mechanizmów, konieczność klasyfikacji prawnej i opinii dotyczącej MiCA, liczba iteracji oraz to, czy po audycie wdrażamy zmiany w kontrakcie i dokumentach. Osobno wyceniamy zewnętrzny audyt kodu, jeśli projekt go potrzebuje. Składowe kosztu całej emisji omawiamy we wpisie ile kosztuje stworzenie własnego tokena.

Ryzyka prawne i MiCA

Najpoważniejsze ryzyko w tokenomii nie jest ekonomiczne, tylko prawne: błędna kwalifikacja tokena. MiCA rozróżnia tokeny użytkowe, tokeny powiązane z aktywami (ART) i tokeny będące e-pieniądzem (EMT), a tokeny mające cechy instrumentu finansowego wyłącza ze swojego zakresu i kieruje do regulacji rynku kapitałowego. Jeżeli model tokenomii daje posiadaczom prawo do zysku lub udziału w spółce, token może zostać uznany za instrument finansowy niezależnie od tego, jak nazwano go w white paperze. Jak to odróżnić, piszemy we wpisie MiCA a token będący instrumentem finansowym.

Z kwalifikacji wynikają obowiązki: przygotowanie i notyfikacja white papera z wymaganym zakresem informacji, komunikacja marketingowa spójna z white paperem oraz odpowiedzialność emitenta za informacje w nim zawarte. W audycie sprawdzamy, czy opis tokenomii, mechanizmów i ryzyk w white paperze odpowiada temu, co robi kontrakt, bo rozbieżność jest problemem zarówno prawnym, jak i wizerunkowym. Odpowiedź na pytanie, czy tworzenie tokenów jest legalne, zależy właśnie od tej kwalifikacji i od sposobu oferowania tokena.

Dla kogo

• startupy Web3 i DeFi przed pierwszą emisją, które mają pomysł na token, ale nie mają jeszcze modelu;
• projekty z gotowym white paperem, które chcą niezależnego przeglądu przed ICO, IDO lub rozmową z launchpadem;
• gry i aplikacje z tokenem w produkcie, które planują zmianę mechanizmów po emisji;
• spółki rozważające tokenizację akcji PSA lub S.A. albo aktywów, które chcą wiedzieć, czy ich model to token użytkowy, czy instrument finansowy;
• fundusze i inwestorzy, którzy potrzebują niezależnej oceny tokenomii projektu przed decyzją.

Po audycie projekt zwykle przechodzi do komunikacji z rynkiem. Spójność przekazu z white paperem zapewnia marketing tokenowy.

Bezpłatna konsultacja

Umów bezpłatną konsultację: omówimy Twój model i powiemy, jaki zakres audytu ma sens. Jeśli chcesz najpierw sam ocenić projekt, sprawdź, czy Twój projekt jest gotowy w naszym diagnostyku tokenizacji.