Udziały w spółce z o.o. a token oparty na przychodzie lub zysku: czym się różnią i co wolno

Wprowadzenie

„Powiedzieli: zrobimy token z dywidendą, sprzedamy go społeczności i po sprawie.” Jeśli brzmi to jak Twoje pierwsze myśli o tokenizacji, jesteś w dobrym miejscu. W praktyce bardzo szybko okazuje się, że samo dopisanie „prawa do zysku” w whitepaperze czy smart kontrakcie nie czyni nikogo wspólnikiem, a dywidenda nie pojawia się magicznie tylko dlatego, że istnieje token.

Prawo spółek, regulacje rynku kapitałowego i logika blockchaina to trzy różne języki. Naszym zadaniem w Tokenuj jest je ze sobą pogodzić w taki sposób, żeby projekt nie był bombą z opóźnionym zapłonem w strukturze prawnej.

„Największym ryzykiem jest podejmowanie decyzji bez zrozumienia, jakie ryzyko naprawdę podejmujesz.”

- Warren Buffett, tłumaczenie własne z wypowiedzi inwestora

Właśnie temu służy rozróżnienie: udział w spółce z o.o. kontra token oparty na przychodzie lub zysku. Jedno dotyka twardego statusu wspólnika i dywidendy, drugie - kontraktowego udziału w cash flow. Jeśli jako inteligentny przedsiębiorca chcesz, żeby Twoja tokenizacja była „więcej inżynierii, mniej Las Vegas”, przejdźmy po kolei przez modele, ryzyka i praktyczne scenariusze.

Co można faktycznie tokenizować w spółce z o.o.?

Na poziomie biznesowym brzmi to prosto: jest spółka, jest zysk, emitujemy token i dzielimy się tym zyskiem z posiadaczami. Na poziomie prawa musisz jednak odpowiedzieć na pierwsze fundamentalne pytanie: co dokładnie tokenizujesz.

• czy token ma odzwierciedlać udziały (tego się nie da: token nie jest udziałem, a zakaz z KSH art. 182¹ dotyczy obejmowania udziałów przez nieoznaczonych odbiorców),
• czy ma dawać jedynie prawo do określonego zysku lub przychodu (tokenizacja praw ekonomicznych),
• czy token ma dawać roszczenie wobec pośrednika, np. spółki celowej (wrapper, SPV).

W modelu „token jako cyfrowa forma udziału” blockchain miałby być alternatywnym rejestrem tego, kto jest wspólnikiem. W polskiej spółce z o.o. to nie działa: udział nie przechodzi przez transfer tokena. Obejmowanie udziałów sp. z o.o. przez nieoznaczonych odbiorców jest zakazane: KSH art. 182¹, zakaz obowiązuje od 10.11.2023, a za jego naruszenie grozi sankcja karna. Taką rolę może pełnić rejestr akcjonariuszy w PSA lub S.A.

Drugi model to tokenizacja praw ekonomicznych - token nie daje statusu wspólnika, ale kontraktowe prawo do udziału w zysku, przychodach czy innym strumieniu cash flow. Tu token jest raczej umową inwestycyjną zapisaną w kodzie niż cyfrowym odpowiednikiem udziału. Trzeci model, popularny przy RWA, polega na tym, że SPV lub platforma jest właścicielem akcji lub aktywów, a tokenizujesz roszczenie wobec tego pośrednika. To tzw. wrapper: inwestorzy mają prawo do określonych świadczeń od SPV, niekoniecznie do samej spółki operacyjnej.

Odpowiedź na to pytanie jest pierwszym etapem każdego projektu tokenizacji spółek, który prowadzimy: dopiero gdy wiadomo, czy token ma odwzorowywać akcję, prawo ekonomiczne czy roszczenie wobec SPV, można dobrać wehikuł, dokumenty i konstrukcję smart kontraktu.

Udział a prawo do zysku: kluczowe różnice

Z perspektywy inwestora różnica między udziałem a tokenem prawa do zysku jest zasadnicza: raz jest współwłaścicielem, innym razem wierzycielem. Z perspektywy Ciebie - foundera - to różnica w obowiązkach, nadzorze i oczekiwaniach.

• Udziały w spółce z o.o. - wspólnikiem zostaje się przez umowę z podpisami notarialnie poświadczonymi i wpis w księdze udziałów, a dywidenda jest klasyczną dywidendą z prawa spółek. Token tego nie zastępuje.
• Tokeny praw do zysku - inwestor nie jest wspólnikiem, tylko ma umowne roszczenie do określonej części zysku/przychodu; jest wierzycielem, nie współwłaścicielem.

Z punktu widzenia „dywidenda a tokenizacja” ta różnica bywa mylona najczęściej. Dywidenda w rozumieniu k.s.h. (kodeksu spółek handlowych) przysługuje wspólnikom; jeśli token nie daje statusu wspólnika, nie wypłacasz formalnie „dywidendy”, tylko realizujesz umowne prawo do udziału w zysku lub przychodzie. To niby kwestia nazewnictwa, ale w praktyce - kwestia kwalifikacji regulacyjnej i odpowiedzialności.

W modelu prawa do zysku możesz projektować scenariusze profit share bez oddawania udziałów w spółce, ale token oparty na zysku lub przychodzie to zwykle instrument finansowy. Dokumenty prawne i smart kontrakt muszą mówić dokładnie to samo, a oferta idzie prywatnie, do oznaczonych osób.

Polskie ramy prawne i praktyczne ograniczenia

Polska spółka z o.o. nie jest „klockiem lego”, który można dowolnie przekładać na blockchain. Kodeks spółek handlowych wprost ogranicza możliwość tworzenia dokumentów reprezentujących udziały czy prawa do zysku na wzór akcji na okaziciela. Oznacza to, że pewne modele tokenów, które działają w Estonii czy USA, w polskiej z o.o. nie wchodzą w grę. Obejmowanie udziałów sp. z o.o. przez nieoznaczonych odbiorców jest zakazane: KSH art. 182¹, zakaz obowiązuje od 10.11.2023, a za jego naruszenie grozi sankcja karna.

To właśnie dlatego w Tokenuj zwykle zaczynamy pracę od obsługi rejestracji spółek i analizy umowy spółki: zamiast tokenów udziałowych w istniejącej z o.o. rozważamy osobną PSA lub S.A. albo tokenizację wierzytelności, roszczeń do cash flow lub udziału w przychodach.

Druga płaszczyzna to regulacje ofert publicznych i instrumentów finansowych. W zależności od konstrukcji tokenu - czy przypomina on papier wartościowy, umowę inwestycyjną czy instrument dłużny - wchodzisz w różne reżimy nadzoru, prospektów, KYC/AML. Dlatego modele, które w materiałach marketingowych wyglądają „prosto”, po zderzeniu z k.s.h. i przepisami o rynku kapitałowym potrzebują starannego przeprojektowania. Tu właśnie wchodzi w grę nasza usługa kwestie prawne i zgodność z regulacjami - projekt tokena zaczynamy od tego, jak będzie wyglądał na biurku regulatora, a dopiero potem na dashboardzie inwestora.

Modele zagraniczne i RWA czego można się nauczyć

Zagraniczne przykłady dobrze pokazują, jak precyzyjnie trzeba oddzielać tokenizację equity od tokenizacji praw ekonomicznych. W estońskim modelu SPV (OÜ) spółka celowa jest właścicielem realnego aktywa, a inwestorzy kupują tokeny, które:

• albo rzeczywiście reprezentują udziały w OÜ, z prawem do dywidendy i często ograniczonym prawem głosu,
• albo dają tylko kontraktowe prawo do cash flow powiązanego z aktywem, bez statusu udziałowca.

W opisach takich struktur często wprost podkreśla się, że „token is not a share in the company and does not confer corporate rights, but provides a right to an economic benefit associated with the asset”. To bardzo zdrowe podejście komunikacyjne: inwestor od początku wie, czy ma tokeny udziałowe, czy tylko „economic-rights tokens”. W modelach RWA (real world assets) takich jak nieruchomości czy infrastruktura, przeważają właśnie te drugie, choć dają mniejszą ochronę korporacyjną, a token oparty na przychodzie to zwykle instrument finansowy.

W Polsce wiele projektów chce osiągnąć podobny efekt, ale na bazie spółki z o.o. - i tu znów wracamy do pytania, co faktycznie stoi za tokenem: nie udział, ale wierzytelność, prawo do zysku SPV albo akcja PSA lub S.A. Inspiracje z Estonii czy USA są cenne, ale kopiowanie struktur 1:1 bez uwzględnienia lokalnego prawa spółek to prosta droga do konfliktów z inwestorami i organami nadzoru.

Dywidenda a tokenizacja jak zaprojektować prawo do zysku

Skoro klasyczna dywidenda jest ściśle związana z pozycją wspólnika, jak w praktyce zaprojektować tokenizację praw do zysku tak, aby była uczciwa, zrozumiała i możliwa do zautomatyzowania w smart kontrakcie?

Najpierw musisz zdecydować, czy Twoje tokeny mają być:

• tokenami akcyjnymi - odzwierciedlającymi akcje PSA lub S.A., z prawem do dywidendy przewidzianym w statucie,
• czy tokenami udziału w zysku - dającymi prawo do określonego procentu zysku lub przychodu, ale wynikającym z umowy inwestycyjnej, nie z k.s.h.

W pierwszym wariancie dywidenda jest „klasyczna”, tylko sposób jej dystrybucji może być częściowo zautomatyzowany przez smart kontrakt, który na podstawie uchwały o podziale zysku rozdziela środki pomiędzy adresy on-chain. W drugim - mówimy o umownym profit share: możesz zdefiniować, że np. 20 procent zysku netto z danego projektu trafia do puli, którą smart kontrakt rozdziela proporcjonalnie między posiadaczy tokenów, według stanu na określony dzień.

Niezależnie od wariantu kluczowe jest, aby:

• umowa spółki, uchwały i umowy inwestycyjne dokładnie odzwierciedlały to, co obiecuje token,
• whitepaper i regulaminy emisji jasno opisywały, czy inwestor ma prawo do dywidendy, zysku, przychodu czy innego świadczenia,
• smart kontrakt był napisany tak, żeby realnie dało się wykonać to, co deklarujesz na poziomie prawnym.

Innymi słowy - technologia ma służyć jako narzędzie do wykonywania praw, które istnieją w świecie „analogowym”, a nie zastępować KRS czy umowę spółki. W Tokenuj traktujemy to jak inżynierię: najpierw projektujemy konstrukcję prawną, potem logikę wypłat, a na końcu tokenomię i interfejs, żeby dla inwestora wszystko było przejrzyste.

Porozmawiajmy o Twoim projekcie tokenizacji

Jeśli planujesz token oparty na przychodzie lub zysku i chcesz sprawdzić, czy ma sens, zrób kolejny logiczny krok i porozmawiajmy o Twoim projekcie - w Tokenuj łączymy spółki, prawo i Web3 w jedną spójną strukturę, od pomysłu po emisję tokena.

Źródła

• https://tokenuj.pl/blog/tokenizacja-udzialow-a-dywidenda-jak-rozdzielic-prawo-i-technologie-i-nie-wpasc-w-pulapke?utm_source=openai
• https://www.eestifirma.ee/en/rwa-tokenization-estonian-spv/?utm_source=openai
• https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_33226_0137-5490_2024_10_1/c/articles-62584305.pdf.pdf?utm_source=openai
• https://www.cifi.com/en/solucoes/foco-em-investimentos/perspectivas/tokenization-and-infrastructure-access-capital-legal?utm_source=openai
• https://aivaresearch.org/en/reports/tai-san-so-101/?utm_source=openai
• https://www.linkedin.com/pulse/ico-development-real-world-assets-tokenizing-property-jade-mckinley-isetc?utm_source=openai