Spis treści
- Wprowadzenie
- Czym jest tokenizacja nieruchomości w Polsce z perspektywy prawa
- Jakie regulacje dotyczące tokenizacji nieruchomości obowiązują w Polsce i UE
- Modele prawne tokenizacji nieruchomości a regulacje
- Smart kontrakty, księgi wieczyste i ile blockchaina zmieści się w akcie notarialnym
- Licencje, AML i podatki przy tokenizacji nieruchomości
- FAQ
- Porozmawiajmy o Twojej tokenizacji
- Źródła
Key takeaways
- Tokenizacja nieruchomości w Polsce nie ma osobnej „ustawy tokenizacyjnej”, ale jest akceptowana na gruncie prawa cywilnego, o ile poprawnie zbudujesz konstrukcję prawną.
- To, jak zaprojektujesz token (udział w spółce, papier wartościowy, utility) decyduje, czy wchodzisz w reżim MiFID II, MiCA, oferty publicznej i nadzoru KNF.
- Smart kontrakt nie zastępuje aktu notarialnego ani wpisu do księgi wieczystej - blockchain nie „przeniesie” sam z siebie własności nieruchomości.
- Platformy tokenizacyjne i podmioty obsługujące obrót tokenami często wchodzą w definicję dostawcy usług kryptowalutowych (VASP) i muszą realizować obowiązki AML/KYC.
- Dochody z tokenizowanych nieruchomości podlegają opodatkowaniu PIT/CIT, a poprawna kwalifikacja podatkowa zależy od konstrukcji tokena i modelu biznesowego.
Wprowadzenie
Gdyby ktoś powiedział nam 2 lata temu, że tak będzie wyglądać przyszłość finansowania w nieruchomościach, wiele osób z branży odpowiedziałoby: „Niemożliwe, KNF tego nie przepuści”. A jednak - projekty tokenizacyjne pojawiają się coraz częściej, a regulacje, zamiast ten trend blokować, próbują go okiełznać.
„Inwestowanie powinno przypominać oglądanie schnącej farby albo rosnącej trawy. Jeśli chcesz emocji, weź 800 dolarów i idź do Las Vegas.”
- Paul Samuelson, cyt. za „The Great Mutual Fund Trap”
Tokenizacja sama w sobie nie jest kasynem - ale jeśli połączysz ją z brakiem zrozumienia prawa, emocje mogą być większe niż na ruletce. W Polsce nie ma jeszcze osobnej ustawy o tokenizacji nieruchomości. Zamiast tego działasz w gęstej sieci przepisów unijnych i krajowych: MiCA, MiFID II, ustawa o obrocie instrumentami finansowymi, przepisy AML, zasady przenoszenia własności nieruchomości, do tego praktyka KNF.
W Tokenuj pracujemy z przedsiębiorcami, którzy chcą korzystać z tokenizacji, ale nie mają ochoty budzić się pewnego dnia z komunikatem, że ich projekt został właśnie zakwalifikowany jako nielegalna oferta papierów wartościowych. Dlatego w tym tekście pokazujemy, jak wygląda prawny krajobraz tokenizacji nieruchomości w Polsce, co faktycznie mówią regulacje i gdzie kończy się marketingowy „DAO na nieruchomości”, a zaczyna rzeczywistość ksiąg wieczystych.
Czym jest tokenizacja nieruchomości w Polsce z perspektywy prawa
Na poziomie technologicznym tokenizacja nieruchomości to zapisanie określonych praw lub roszczeń związanych z nieruchomością w postaci tokenów na blockchainie. Prawnie jednak kluczowe jest pytanie: co dokładnie ten token reprezentuje i jakie roszczenia daje posiadaczowi wobec emitenta albo podmiotu posiadającego nieruchomość.
Na polskim gruncie wyróżniają się najczęściej trzy podejścia:
- token jako prawo udziałowe w podmiocie (SPV) posiadającym nieruchomość,
- token jako instrument finansowy (np. odpowiednik obligacji lub udziału w zysku z najmu),
- token użytkowy (utility), który daje np. zniżki, prawo pierwszeństwa najmu, dostęp do usług w budynku.
Według aktualnych analiz regulacyjnych, tokenizacja aktywów niefinansowych, takich jak nieruchomości, nie ma dedykowanej ustawy, ale jest co do zasady akceptowana na gruncie polskiego prawa cywilnego. Oznacza to, że możesz umownie „opakować” relacje inwestora z projektem w token, o ile nie łamiesz obowiązujących przepisów o instrumentach finansowych, ofercie publicznej czy ochronie konsumentów.
W naszej ofercie real world assets (RWA) pomagamy dobrać taki model tokena, który pasuje do Twojej nieruchomości i jednocześnie nie otwiera niepotrzebnie puszki Pandory z dodatkowymi licencjami i obowiązkami regulacyjnymi.
Jakie regulacje dotyczące tokenizacji nieruchomości obowiązują w Polsce i UE
Regulacje nie patrzą najpierw na to, że to „nieruchomość”. Najpierw patrzą na to, jak kwalifikuje się token. I tu zaczyna się prawdziwa gra.
- MiFID II i polskie przepisy o obrocie instrumentami finansowymi - jeśli token daje uprawnienia podobne do akcji, obligacji, udziałów w funduszu, albo roszczenia o określone świadczenia finansowe, może być uznany za instrument finansowy. Wtedy wchodzisz w reżim firm inwestycyjnych, MTF/OTF, usług maklerskich i nadzoru KNF.
- MiCA (Markets in Crypto-Assets) - reguluje kryptoaktywa, które nie są klasycznymi instrumentami finansowymi. Obejmuje m.in. utility tokeny oraz stablecoiny typu EMT i ART. Jeśli Twój token od nieruchomości zostanie zakwalifikowany jako kryptoaktywo w rozumieniu MiCA, pojawiają się obowiązki dotyczące emisji, białej księgi, przejrzystości i nadzoru nad dostawcami usług.
- Brak osobnej ustawy o tokenizacji nieruchomości - w polskim porządku prawnym nie istnieje jeszcze przepis, który mówi: „token = forma własności nieruchomości”. Dlatego wciąż wiążące są klasyczne zasady: przeniesienie własności nieruchomości wymaga aktu notarialnego i wpisu do księgi wieczystej.
- Uregulowania dot. DLT Pilot Regime i European Blockchain Sandbox - Polska uczestniczy w europejskim reżimie pilotażowym dla infrastruktur rynkowych opartych na DLT. Kilka projektów wykorzystuje to do budowy rynków wtórnych dla tokenizowanych papierów wartościowych. Dla tokenizacji nieruchomości oznacza to realną perspektywę bardziej uporządkowanego obrotu wtórnego, jeśli konstrukcja Twojego tokena podpada pod instrument finansowy.
Co ważne, artykuły analizujące pierwszy polski projekt DAO oparty na nieruchomości pokazują, że tokeny dające uprawnienia majątkowe podobne do akcji są bardzo blisko kwalifikacji jako papiery wartościowe w rozumieniu MiFID II i jednocześnie jako kryptoaktywa w rozumieniu MiCA. To nie jest więc niewinna „wspólnota użytkowników”, tylko często pełnoprawny instrument finansowy, z całym ogonem regulacyjnym.
Modele prawne tokenizacji nieruchomości a regulacje
Jeśli myślisz o tokenizacji nieruchomości, nie zaczynaj od blockchaina, tylko od pytania: jaką relację prawną chcę dać posiadaczowi tokena. Poniżej trzy najpopularniejsze modele z perspektywą regulacyjną.
1. Token jako udział w spółce (SPV) posiadającej nieruchomość
W tym modelu nieruchomość jest w bilansie spółki celowej, a token odzwierciedla prawa udziałowe lub roszczenia kontraktowe wobec tej spółki. Kluczowe pytanie brzmi: czy token ma cechy udziału/akcji, czy „tylko” praw obligacyjnych lub roszczeniowych. W zależności od konstrukcji możesz wpaść w reżim papierów wartościowych albo pozostać przy umowach cywilnoprawnych, ale i tak trzeba uważać na przepisy o ofercie publicznej i crowdfundingu.
2. Token jako papier wartościowy powiązany z przychodem z najmu
Tu konstrukcja jest często zbliżona do obligacji, certyfikatów inwestycyjnych lub jednostek uczestnictwa w funduszu. Taki token bardzo często spełnia definicję instrumentu finansowego, a to oznacza:
- możliwy nadzór KNF,
- obowiązki prospektowe lub zastosowanie reżimu crowdfundingu,
- konieczność korzystania z licencjonowanych pośredników, jeśli wchodzisz w szerszą dystrybucję.
To nie jest wada - ale trzeba to zaadresować świadomie, a nie „liczyć, że się uda”.
3. Token użytkowy związany z nieruchomością
Przykład: token daje prawo do niższej stawki najmu, pierwszeństwa rezerwacji, dostępu do części wspólnych, usług concierge. Taki token zwykle nie jest instrumentem finansowym, ale może stać się kryptoaktywem regulowanym przez MiCA. Wtedy wchodzą w grę obowiązki dotyczące emisji, przejrzystości informacji i zasad działania emitenta.
Artykuły dotyczące polskiego rynku pokazują dodatkowo, że konstrukcje typu DAO nad nieruchomością niosą ze sobą osobny problem: brak osobowości prawnej DAO oznacza, że nie może ono samo nabywać nieruchomości, być stroną umów czy pozywać i być pozywane. Odpowiedzialność za zobowiązania może spadać na posiadaczy tokenów - co przypomina nieco odpowiedzialność wspólników spółki jawnej, tylko w bardziej chaotycznej, blockchainowej odsłonie.
Smart kontrakty, księgi wieczyste i ile blockchaina zmieści się w akcie notarialnym
Analizy prawne dotyczące Polski są w tym punkcie bardzo spójne: smart kontrakty nie mają osobnej, dedykowanej regulacji. Z punktu widzenia polskiego prawa prywatnego są po prostu specyficzną formą realizacji umowy cywilnoprawnej.
To znaczy, że:
- smart kontrakt może „wykonać” ustalenia stron automatycznie,
- ale nie może ominąć wymogów formy, jeśli ustawa jej wymaga.
Przeniesienie własności nieruchomości w Polsce wymaga:
- aktu notarialnego,
- wpisu do księgi wieczystej.
Żaden zapis na blockchainie nie zastąpi tych czynności - może co najwyżej dokumentować zobowiązanie, kolejkę roszczeń, kolejność inwestorów czy zasady rozliczeń. Artykuł analizujący pierwsze DAO na polskim rynku nieruchomości bardzo wyraźnie podkreśla, że:
- tokeny nie są formą ujawnienia prawa własności w księgach wieczystych,
- automatyczne przeniesienie własności przez smart kontrakt bez zachowania formy notarialnej i wpisu do KW nie jest skuteczne prawnie.
Dlatego w dobrze zaprojektowanych projektach tokenizacyjnych blockchain i smart kontrakty uzupełniają tradycyjną infrastrukturę prawną, zamiast próbować ją magicznie zastąpić. W Tokenuj układamy to klientom tak, aby:
- nieruchomość była bezpiecznie „zaparkowana” w strukturze prawnej akceptowalnej dla notariuszy, banków i sądów,
- a token odzwierciedlał roszczenia i prawa inwestorów, które da się realnie wyegzekwować, a nie tylko „ładnie opisać w whitepaperze”.
Licencje, AML i podatki przy tokenizacji nieruchomości
Regulacje nie kończą się na kwalifikacji tokena. Jeśli wchodzisz w tokenizację nieruchomości, dotykasz trzech wrażliwych obszarów: licencji, AML/KYC i podatków.
Licencje i nadzór
Zgodnie z analizami regulacji w Polsce:
- podmioty emitujące lub obracające tokenami, które są instrumentami finansowymi, mogą być traktowane jak firmy inwestycyjne, operatorzy MTF/OTF lub dostawcy usług kryptowalutowych,
- to oznacza potencjalną konieczność uzyskania licencji albo współpracy z licencjonowanymi podmiotami.
Dodatkowo, jeśli emisja ma charakter publiczny, wchodzą w grę obowiązki prospektowe albo zastosowanie przepisów o finansowaniu społecznościowym.
AML i KYC
Platformy tokenizacyjne oraz dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów (VASP) w Polsce podlegają przepisom AML/KYC. Obejmuje to:
- identyfikację i weryfikację klientów,
- monitorowanie transakcji,
- raportowanie podejrzanych operacji.
Przy tokenizacji nieruchomości, gdzie w grę wchodzą realne wartości i często inwestorzy detaliczni, regulator będzie szczególnie wyczulony na przeciwdziałanie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.
Podatki
Dochody z obrotu kryptowalutami i tokenizowanymi aktywami w Polsce podlegają opodatkowaniu PIT/CIT. Kluczowe jest:
- jak kwalifikujesz przychód (np. zbycie kryptoaktywa, dywidenda, odsetki, udział w zysku),
- jak rozliczasz koszty uzyskania przychodu.
Artykuły przeglądowe podkreślają, że nie ma jeszcze jednolitego „podatkowego schematu” dla wszystkich tokenów, dlatego konstrukcja projektu bezpośrednio wpływa na to, jak Twoi inwestorzy i spółka będą się rozliczać.
Jeśli chcesz zaplanować projekt tak, aby przepływy z wynajmu, zbycia tokenów i exit z nieruchomości dało się poukładać w sensowny model podatkowy, najlepiej omówić to na etapie projektowania struktury, a nie po pierwszym roku działalności. Tutaj również możesz skorzystać z kontaktu przez formularz na naszej stronie, żeby porozmawiać o konsekwencjach regulacyjnych konkretnego pomysłu.
FAQ
Czy tokenizacja nieruchomości jest w Polsce legalna?
Tokenizacja nieruchomości jako sposób ustrukturyzowania praw i roszczeń inwestorów jest co do zasady dopuszczalna na gruncie prawa cywilnego. Kluczowe jest jednak to, czy dany token nie spełnia definicji instrumentu finansowego albo kryptoaktywa regulowanego przez MiCA, bo wtedy pojawiają się dodatkowe obowiązki licencyjne, informacyjne i nadzorcze. Sam fakt „wyemitowania tokena” nie jest zabroniony, ale sposób jego zaprojektowania może wciągnąć projekt w zaawansowany reżim regulacyjny.
Czy token może zastąpić wpis do księgi wieczystej nieruchomości?
Nie. W aktualnym stanie prawnym token nie jest formą ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej. Przeniesienie własności nieruchomości nadal wymaga aktu notarialnego oraz wpisu do księgi wieczystej, a żaden smart kontrakt nie zastępuje tych czynności. Token może odzwierciedlać roszczenia lub udział w podmiocie, który jest ujawniony w księdze wieczystej, ale nie działa jak „cyfrowa księga wieczysta”.
Czy każdy token powiązany z nieruchomością jest papierem wartościowym?
Nie każdy, ale wiele konstrukcji jest blisko tej granicy. Jeśli token daje uprawnienia majątkowe lub korporacyjne podobne do akcji, udziałów, obligacji lub jednostek udziałowych w funduszu, istnieje duże ryzyko, że zostanie zakwalifikowany jako instrument finansowy. Jeżeli ma charakter czysto użytkowy (np. zniżki, dostępy, usługi) i nie daje roszczeń o świadczenia finansowe, łatwiej bronić tezy, że nie jest papierem wartościowym, choć nadal może podlegać pod MiCA jako kryptoaktywo.
Czy do prowadzenia platformy tokenizacji nieruchomości potrzebna jest licencja KNF?
To zależy od modelu biznesowego. Jeśli platforma pośredniczy w obrocie tokenami będącymi instrumentami finansowymi lub prowadzi rynek wtórny o cechach MTF/OTF, może być traktowana jak firma inwestycyjna i wymagać odpowiedniej licencji. Jeśli działa jako dostawca usług w zakresie kryptoaktywów, wchodzi w reżim VASP oraz przepisów AML. Kluczowa jest szczegółowa analiza funkcjonalności platformy i charakteru tokenów, którymi się obraca.
Jakie są główne ryzyka prawne dla inwestorów w tokenizowane nieruchomości?
Najczęściej pojawiające się ryzyka to niejasna kwalifikacja prawna tokena, brak możliwości skutecznego dochodzenia roszczeń, konflikt między zapisami smart kontraktu a praktyką notarialną i sądową oraz niedoszacowanie wymogów regulacyjnych przez emitenta. W projektach typu DAO dochodzi jeszcze problem braku osobowości prawnej i rozmycie odpowiedzialności. Dlatego przy takich inwestycjach warto dokładnie czytać dokumentację prawną, a nie tylko materiały marketingowe.
Porozmawiajmy o Twojej tokenizacji
Jeśli chcesz ztokenizować nieruchomość w Polsce i zrobić to w sposób zgodny z regulacjami, ale bez paraliżu decyzyjnego, odezwij się do nas - przejdziemy z Tobą przez proces od modelu prawnego po emisję tokena. Porozmawiajmy o Twoim projekcie i sprawdźmy, jak możesz połączyć realne aktywa z Web3, nie zamieniając biznesu w eksperyment prawny.
